शान्त कुमार श्रेष्ठ
बारा जिल्लामा प्रस्तावित निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल एक “राष्ट्रिय गौरव आयोजना” हो। तर यसको निर्माणमा निकट भविष्यमा कुनै ठोस प्रगति देखिएको छैन।
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (RSP) नेतृत्वको वर्तमान सरकारले मार्च ५ को निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा सार्वजनिक गरेको प्रतिबद्धता पत्रमा “निजगढ वा अन्यत्र नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण प्रक्रिया तत्काल अगाडि बढाइने” उल्लेख गरेको छ।
नेपालको जटिल भौगोलिक अवस्थालाई हेर्दा, निजगढ बाहेक अन्यत्र बहु-रनवेयुक्त अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण लगभग असम्भवजस्तै छ। साथै, काठमाडौँ–तराई फास्ट ट्र्याक निर्माणाधीन भएकाले प्रस्तावित विमानस्थलसँग जोड्न थप राजमार्ग निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता नपर्ने देखिन्छ।
दशकौँदेखि नेपालले त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (TIA) का सीमिततासँग जुध्दै आएको छ। देशको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय प्रवेशद्वार अत्यधिक भीडभाडयुक्त, मौसममा निर्भर र वरपरको भूगोलले सीमित छ। यस सन्दर्भमा, मधेश प्रदेशको निजगढमा प्रस्तावित अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल देशको सबैभन्दा सम्भावनायुक्त परिवर्तनकारी आयोजनामध्ये एकका रूपमा उभिएको छ।
निजगढलाई दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा ठूलो विमानस्थलमध्ये एक र भू-क्षेत्रका हिसाबले विश्वकै ठूला विमानस्थलमध्ये एक बनाउने कल्पना गरिएको छ। काठमाडौँबाट करिब ७० किलोमिटर दक्षिणमा अवस्थित यस स्थानलाई अनुकूल भू-आकृति, विस्तार सम्भावना र राजधानीसँगको नजिकताका आधारमा छनोट गरिएको हो। रणनीतिक रूपमा यो विमानस्थलले नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय हवाई मार्गको उपयोग गर्न सक्नेछ, जसले पश्चिम खाडी (कतार/यूएई) र पूर्व एसिया (हङकङ/कुनमिङ) बीचका उडान दूरी २१० किलोमिटरभन्दा बढी घटाउन सक्छ। यसले नेपाललाई दुबई, हङकङ र सिंगापुरजस्तै ट्रान्जिट हब बन्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छ।
यस विमानस्थलको सम्भाव्यता काठमाडौँ–तराई फास्ट ट्र्याकसँग नजिकबाट सम्बन्धित छ, जुन हाल निर्माणाधीन द्रुतमार्ग हो र जसमा धरहराभन्दा अग्ला पुलहरूजस्ता उल्लेखनीय इन्जिनियरिङ संरचनाहरू समावेश छन्। निर्माण सम्पन्न भएपछि काठमाडौँदेखि निजगढसम्मको यात्रा समय करिब एक घण्टामा झर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
TIA मा बढ्दो भीड र सीमित क्षमताका कारण उत्पन्न समस्या समाधान गर्न निजगढ विमानस्थलले हजारौँ रोजगारी सिर्जना गर्न, लगानी आकर्षित गर्न र नेपालको पर्यटन उद्योगलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्छ। यसको विशाल आकारका कारण यसले क्षेत्रीय विमानस्थलहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्नेछ र नेपाललाई विश्वव्यापी उड्डयन क्षेत्रमा महत्वपूर्ण स्थान दिलाउन सक्छ।
तर राजनीतिक रूपमा निजगढ विवादको केन्द्र बनेको छ। विभिन्न सरकारले यस परियोजनालाई समर्थन गरे पनि विपक्षी दलहरू र नागरिक समाजले पारदर्शिता, सम्भाव्यता र वातावरणीय दिगोपनाका विषयमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
निजगढ केवल एउटा विमानस्थल मात्र होइन—यो नेपालको आर्थिक वृद्धि, पर्यटन विस्तार र विश्वसँगको एकीकरणको आकांक्षाको प्रतीक हो। तर यसले महत्वाकांक्षा र दिगोपनाबीचको द्वन्द्व पनि झल्काउँछ। समर्थकहरू यसलाई आधुनिकीकरणका लागि आवश्यक ठान्छन् भने आलोचकहरू यसलाई गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलजस्तै “सेतो हात्ती” बन्न सक्ने चेतावनी दिन्छन्—अर्थात् महँगो तर कम प्रतिफल दिने आयोजना। तथापि, भू-आवेष्ठित देशका रूपमा नेपालको लागि हवाई सम्पर्क सुदृढ गर्नु रणनीतिक आवश्यकता नै हो।
निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल केवल पूर्वाधार आयोजना मात्र होइन। के यो “सेतो हात्ती” बन्नेछ वा “सुनको अण्डा दिने कुखुरा”? के राष्ट्रले तीव्र आधुनिकीकरण र विश्वव्यापी सम्पर्कलाई प्राथमिकता दिनेछ? A380 जस्ता विशाल विमानलाई सम्हाल्ने महत्वाकांक्षाको यस युगमा, के नेपालले विश्वकै ठूला विमानलाई अवतरण गराउन सक्नेछ? यी प्रश्नहरूको उत्तरले नेपालको उड्डयन भविष्य मात्र होइन, जिम्मेवारीसँग सन्तुलित विकास गर्ने राष्ट्रको पहिचान पनि निर्धारण गर्नेछ।
निश्चयनै, निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको निर्माण नेपालका लागि परिवर्तनकारी परियोजना बन्ने सम्भावना राख्छ तसर्थ हामी आशा राखौ, बालेन सरकारले यस परियोजनालाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाउनेछ ।
Login to add a comment